Hành trình phát triển các loại vaccine phòng dịch bệnh

Thế giới đang chạy đua để có vaccine nCoV sau 12-18 tháng, trong khi nhiều loại vaccine chính thức trước đó mất vài chục năm mới hoàn thiện.
Mục lục

Ở Mỹ, việc phát triển vaccine buộc phải trải qua nhiều bước, gồm: các giai đoạn thăm dò; thử nghiệm tiền lâm sàng; ứng dụng thuốc mới; bốn giai đoạn thử nghiệm lâm sàng vaccine trên gnười; khâu kiểm tra kỹ lưỡng chất lượng, hiệu quả, mức độ an toàn của vaccine. Bước cuối cùng cần có sự phê duyệt từ Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC), Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm (FDA).

Toàn bộ quá trình trên có thể mất đến vài năm. Song vẫn có một số loại trải qua quãng đường dài như thế nhưng không cho thấy hiệu quả như mong đợi.

Dưới đây là hành trình đầy "chông gai" mà một số loại vaccine tiêu biểu, chống lại các đại dịch truyền nhiễm trong quá khứ phải trải qua, để được phê duyệt vào chương trình vaccine quốc tế như hiện tại.

Đậu mùa

Việc loại bỏ bệnh đậu mùa bằng vaccine được coi là một trong những thành tựu lớn nhất trong lịch sử y tế cộng đồng. Đây cũng là bước đi đầu tiên, mở ra một loạt những thành công trong nghiên cứu vaccine, chặn đứng nhiều đại dịch nguy hiểm trên toàn cầu bằng phương pháp tiêm chủng. Tuy nhiên, các nhà khoa học trong quá khứ đã phải mất đến vài thế kỷ để chạm đến thành tựu vĩ đại này.

Nguồn gốc khởi phát của bệnh đậu mùa đến nay vẫn chưa rõ. Thế kỷ 18, nó trở thành một trong những đại dịch nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong tới 30%.

Năm 1796, Edward Jenner ở Anh đã tạo ra loại vaccine đậu mùa thành công đầu tiên. Nhưng mãi đến những năm 1950, các phương pháp điều trị bằng chủng ngừa mới bắt đầu loại bỏ căn bệnh này ở một số nơi trên thế giới. Đến năm 1980, đậu mùa đã chính thức bị "xóa sổ". Cho đến nay, đậu mùa vẫn là căn bệnh duy nhất được loại bỏ hoàn toàn trên toàn thế giới thông qua các nỗ lực tiêm chủng. Nhờ phát minh tiên phong trong lịch sử, Jenner đến nay được xem là cha đẻ của miễn dịch học.

Dịch hạch

Đây là một trong những căn bệnh lâu đời và nguy hiểm nhất thế giới. Đỉnh điểm, dịch hạch khiến số người tử vong lên đến gần 200 triệu ca. Song đến nay vẫn chưa có loại vaccine dịch hạch được cấp phép nào.

Tuy là căn bệnh khởi phát từ thời trung cổ, nhưng đến nay dịch hạch vẫn còn xuất hiện ở một số khu vực trên thế giới. Gần đây nhất là năm 2017, một ổ bệnh dịch hạch xuất hiện ở Madagascar đã thu hút sự chú ý và gây hoang mang trên diện rộng.

Dịch hạch bản chất là một căn bệnh do vi khuẩn lây lan. Sự ra đời của kháng sinh hiện đại có thể dùng để điều trị. Tuy nhiên các nhà nghiên cứu vẫn tin rằng phát triển vaccine là lựa chọn khả thi nhất để ngăn ngừa sự lây lan của dịch bệnh lâu dài.

Nhiều đơn vị nỗ lực nghiên cứu vaccine dịch hạch trước đó đã thất bại. Nhưng vào năm 2018, WHO đã đưa ra Hồ sơ sản phẩm mục tiêu vaccine bệnh dịch hạch. Trong đó liệt kê 17 "ứng viên" tiềm năng đang trải qua các thử nghiệm lâm sàng và chờ phê duyệt của FDA.

Thương hàn

Đây là một căn bệnh có thể gây chết người với mức độ lây lan rộng rãi qua nguồn thực phẩm và nước. Mặc dù thương hàn kém phổ biến ở các khu vực công nghiệp hóa, song nó vẫn là một mối đe dọa đáng kể ở các quốc gia đang phát triển trên khắp Đông Nam Á, châu Phi và Mỹ Latin.

Hiện thế giới có sẵn hai loại vaccine dùng ngăn ngừa bệnh thương hàn. Sau khi vi khuẩn gây bệnh được phát hiện vào năm 1880, các nhà khoa học Đức lần đầu tiên bắt đầu nghiên cứu chủng ngừa vào năm 1896.

Năm 1909, bác sĩ quân đội Mỹ Frederick F. Russell đã phát triển vaccine thương hàn đầu tiên. "Ứng viên" này được phê duyệt và sử dụng rộng rãi trong cộng đồng người Mỹ vào năm 1914. Ngày nay, bệnh thương hàn tuy không còn phổ biến ở Mỹ nhưng vẫn không thể phủ nhận hiệu quả ngừa bệnh mà vaccine này mang lại trong lịch sử.

Sốt vàng (Yellow fever)

Năm 1951, Max Theiler trở thành nhà khoa học đầu tiên và duy nhất nhận được giải thưởng Nobel về phát triển vaccine. Những nỗ lực kiểm soát bệnh sốt vàng của ông được cộng đồng khoa học ca ngợi rộng rãi.

Sốt vàng đã khiến không ít người tử vong trong suốt hơn 500 năm. Đến cuối thế kỷ 19, nó được biết đến là một trong những mối đe dọa trên toàn thế giới. Năm 1918, các nhà khoa học tại Viện Rockefeller đã phát triển chủng ngừa, thứ mà họ nghĩ là vaccine sốt vàng thành công đầu tiên.

Tuy nhiên vào năm 1926, Theiler đã chứng minh vaccine trên bị lỗi và nó bị buộc phải ngừng sản xuất. Hơn một thập kỷ sau, năm 1937, Theiler đã tạo ra vaccine sốt vàng mới, đảm bảo an toàn và hiệu quả đầu tiên, từ đó trở thành tiêu chuẩn toàn cầu.

Cúm (Influenza)

Cúm có một lịch sử lâu đời khiến cho hàng triệu người tử vong trên toàn thế giới. Trong đại dịch cúm năm 1918, không có phương pháp chữa trị hay chủng ngừa nào tồn tại. Bắt đầu từ những năm 1930, phải mất nhiều thập kỷ để các nhà khoa học nghiên cứu hiểu được sự phức tạp của virus cúm. Mãi đến năm 1945, chủng ngừa cúm đầu tiên mới được chấp thuận sử dụng ở Mỹ.

Nhưng chỉ hai năm sau, vào năm 1947, các nhà nghiên cứu đã kết luận rằng sự thay đổi theo mùa của virus khiến việc tiêm chủng không hiệu quả. Virus cúm phát triển thành cúm A, cúm B và nhiều loại mới khác mỗi năm. Vì lẽ đó, các nhà khoa học đã phải điều chỉnh vaccine cúm hàng năm.

Ngày nay, vaccine cúm mùa được WHO sử dụng dữ liệu thu thập từ các trung tâm giám sát dịch cúm, phát triển một loại vaccine mới dựa trên ba chủng có khả năng gây hại trong mùa tới.

Bại liệt

Đến cuối những năm 1800, bại liệt mới được xem là dịch. Vào đầu thế kỷ, bệnh bại liệt khiến nhiều bệnh nhân tại Mỹ bị tê liệt hoặc tàn tật suốt đời. Năm 1935, một cuộc tiêm chủng đã được tiến hành thử nghiệm, đầu tiên là trên khỉ và sau đó là trẻ em ở California, Mỹ.

Sau một thử nghiệm với hơn 1,6 triệu trẻ em, vaccine của Jonas Salk đã được áp dụng ở Mỹ vào năm 1955. Các nhà nghiên cứu vẫn liên tục nỗ lực suốt từ 1980 trở đi để tạo ra một loại vaccine mới hiệu quả hơn loại nguyên bản. Đến năm 1994, bệnh bại liệt đã được loại bỏ ở châu Mỹ.

Trên thế giới, các nhà khoa học đã và đang làm việc với tốc độ kỷ lục để phát triển một loại vaccine nCoV với hy vọng có thể chặn đứng sự lây lan của Covid-19 - đại dịch đã khiến hơn 14 triệu người nhiễm và gần 605.000 ca tử vong.

Hiện vẫn chưa có phương pháp điều trị chính thức. Nhiều người vẫn kỳ vọng rằng một loại vaccine nCoV hoàn thiện là cách ngắn gọn nhất để chặn đứng sự bùng phát của Covid-19 trong tương lai. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện trên toàn cầu có hơn 150 đơn vị tham gia nghiên cứu vaccine nCoV; hơn 10 "ứng viên" đã và đang tiến đến bước thử nghiệm lâm sàng trên người.

Thy An (Theo Business Insider)

Nguồn: Vnexpress (https://vnexpress.net/vaccine/hanh-trinh-phat-trien-cac-loai-vaccine-phong-dich-benh-4133058.html)
1  ... Tiếp » 

Sách y học: Sách y học được vinh danh

Sách y học: Sách y học được vinh danh
Lễ trao giải Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ 3 - 2020 vừa được tổ chức trọng thể tại Hà Nội, thêm một “mùa vàng bội thu” khi vinh danh nhiều tác giả, dịch giả và các đơn vị xuất bản tại Việt Nam.

Dầu tràm Huế trước thực trạng hàng giả, kém chất lượng

Dầu tràm Huế trước thực trạng hàng giả, kém chất lượng
Thực trạng tinh dầu tràm kém chất lượng, hàng giả, hàng pha trộn hóa chất đang trà trộn, khiến uy tín của tinh dầu tràm Huế bị ảnh hưởng, nhiều khách hàng dè dặt và e ngại.

Cây thuốc việt nam, cách trồng, thu hái chế biến và phương pháp trị bệnh ban đầu của Tác giả Lương Y Lê Trần Đức

Sách mới: Hạnh phúc không nằm trong ví

Trường Cao đẳng Y Dược Hà Nội mở lớp chui tại Hải Phòng

Thông tin cần biết về tuyển sinh vào trường Đại học Y Hà Nội năm 2019

Giảng viên là bác sĩ chuyên khoa II sẽ được công nhận tương đương tiến sĩ

Dự kiến học lực giỏi lớp 12 mới được xét tuyển ngành Y

Thông tin tuyển sinh các trường khối ngành y, dược năm 2018

Điều kiện kinh doanh thực phẩm chức năng mới nhất, cá nhân hết thời bán thực phẩm chức năng

Giới thiệu về tiêu chuẩn GMP trên Thực phẩm, Dược phẩm, Mỹ phẩm...

Tất cả các cơ sở sản xuất TPCN và thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải đạt tiêu chuẩn GMP, từ 1/7/2019

Bài thuốc Đông y trị dứt điểm chứng đau nửa đầu

Bài thuốc Đông y trị dứt điểm chứng đau nửa đầu
Đau nửa đầu thuộc loại bệnh lý đau đầu do căn nguyên mạch, có đặc điểm bệnh lý cơ bản là: đau nửa đầu từng cơn, như có tiếng động thình thịch ở một hoặc 2 bên thái dương. Bệnh nhân có thể kèm theo các triệu cứng như: chóng mặt, buồn nôn thậm chí ghê sợ tiếng động, ánh sáng. Bệnh nếu không được điều trị kịp thời có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng như giảm sút thể lực và trí nhớ, không thể tập trung khi làm việc…

Trường đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch

Trường đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch
Bồi dưỡng, đào tạo nâng cao trình độ đội ngũ nhân lực y tế, từng bước triển khai đào tạo các loại hình sau đại học như Bác sĩ Chuyên khoa cấp I, cấp II, Nội trú, Thạc sĩ và Tiến sĩ.

VATM - Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam

Trường Đại học Y tế Công cộng

Trường Đại học Y Hải Phòng

Đại học Y khoa Thái Bình

Đại học Y khoa Vinh

Trường Đại học Y Dược Cần Thơ

Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh

Đại học y Hà Nội

Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương

Trường đại học Dược Hà Nội

Viêm da dị ứng (Eczema)

Viêm da dị ứng (Eczema)
Sần sùi, mảng màu đỏ thường là không dày và phân định ranh giới riêng biệt của bệnh vẩy nến ảnh hưởng đến khuôn mặt, cổ và thân trên

U sắc tố (melanoma) ác tính

U sắc tố (melanoma) ác tính
Trong khi bề mặt khối u ác tính lan truyền phần lớn là một bệnh của người da trắng, người thuộc các chủng tộc khác vẫn có nguy cơ này và các loại khác của các khối u ác tính

Rối loạn sắc tố da (nốt ruồi, bớt, tàn nhang) lành tính

Nguyên tắc của trị liệu da liễu

Giai đoạn cuối đời của bệnh nhân

Điều trị đau không dùng thuốc và diễn biến cuối đời

Chiến lược sử dụng thuốc giảm đau

Đau ở giai đoạn cuối đời

Nguyên tắc quản lý đau

Loét áp lực do tỳ đè

Phòng ngừa khi dùng thuốc ở người cao tuổi

Khiếm thính ở người cao tuổi

Cách làm vịt quay trộn măng

Cách làm vịt quay trộn măng
Ướp gia vị với muối tiêu, đường, mật ong, ngũ vị hương, để khoảng 3 giờ cho ngấm gia vị Xối mỡ hay cho vào lò nướng chín vàng

Cách làm cút tiềm ngũ quả

Cách làm cút tiềm ngũ quả
Tiếp tục đun nhỏ lửa khoảng 15 phút, cho nấm đông cô, củ năng, táo tàu vào, nấu đến khi cút mềm, cho kim châm, đậu bo bo vào

Cách làm lưỡi vịt rang muối

Cách làm bún khô xào giòn

Cách làm cá cuốn bún

Cách làm vịt nấu chao

Cách làm gỏi bầu cá lóc nướng

Cách làm cá tai tượng chiên xù

Cách làm ếch xào lá cách

Cách làm canh chua bông so đũa cá rô đồng

Cách làm thịt luộc giầm tương

Cách làm chuối xốt caramen

Lựa chọn ti vi tốt và phù hợp nhất

Lựa chọn ti vi tốt và phù hợp nhất
Trước khi sự ra đời của HD, điều quan trọng là phải ngồi đủ xa từ truyền hình mà không cảm nhận được chấm hình ảnh. Với bộ HDTV ngày nay, tuy nhiên, vấn đề lớn hơn là kích thước của căn phòng của bạn.

Lựa chọn bếp ga, bếp từ hay bếp điện

Lựa chọn bếp ga, bếp từ hay bếp điện
Bếp điện với cuộn làm nóng dễ dàng thay thế không tốn kém nhiều. Bếp điện loại mới đắt tiền một chút và sửa chữa khó hơn, nhưng rất dễ dàng làm sạch vì nó chỉ là một bề mặt phẳng.

Tiêu chuẩn chọn lò vi sóng phù hợp tốt nhất

Lựa chọn nồi cơm điện tốt và phù hợp