MangYTe

Kinh tế xã hội hôm nay

Người Cơ Tu đốt trứng gà chọn đất tốt

Sống giữa đại ngàn Trường Sơn, người Cơ Tu ở Quảng Nam vẫn còn giữ nhiều tục lệ ly kỳ với linh vật gà, vì tin rằng đây là loài vật thông minh hơn con người, có thể gọi mặt trời thức dậy bằng tiếng gáy.
Mục lục
Gà vốn là con vật gần gũi với người Việt từ xa xưa. Với người Cơ Tu sống dọc dãy Trường Sơn hùng vỹ, Atứch (gà) được xem là con vật linh thiêng bởi có khả năng biết được thời gian sáng tối, mưa nắng, gọi mặt trời thức dậy bằng tiếng gáy. Con người khi chưa có đồng hồ thì nhận biết thời gian nhờ vào tiếng gà gáy.

Họ quan niệm loài vật này có vẻ đẹp từ màu lông đến mào, đôi chân, cặp mắt nên thần linh rất thích và thường nhập vào gà để giúp đỡ dân làng. Từ đó, trong các mâm cúng từ làm nhà, cưới xin đến các lễ hội như Tắc T’rí (đâm trâu), Cha haroo t’mêê (ăn lúa mới), Đông t’mêê (nhà mới)… gà là lễ vật không thể thiếu, tốt nhất là gà trống.

Trong điêu khắc, hội họa, kiến trúc, "con vật thiêng" này cũng luôn xuất hiện. Trên đầu hồi nhà Gươl-linh hồn của người Cơ Tu, đều có biểu tượng 2 chú gà trống đặt đối xứng nhau. "Đó là biểu tượng cho uy lực, cho khát vọng vươn cao của dân làng để có cuộc sống ấm no", già làng Briu Nga ở thôn Aliêng, xã Ating (huyện Đông Giang, Quảng Nam) nói.

Bắt đầu lễ hội đâm trâu-một trong những tín ngưỡng thần linh quan trọng của người Cơ Tu, người dân cắt tiết gà trống hòa với rượu để xin phép được đâm trâu cúng thần linh. Khi trâu ch*t, người dân mang gà đến chia phần cho trâu với ý nghĩa để thay lời cảm ơn trâu đã ch*t vì dân làng.

Nghi lễ sau cùng là tung gà lên cây Nêu dùng để cột trâu. Theo già làng Nga, người Cơ Tu tin cây Nêu là nơi thần linh trú ngự. Khi tung gà lên, con vật nằm trọn trong đỉnh Nêu là điềm tốt và may mắn cho dân làng, còn nếu không trúng đỉnh là điềm xấu, thần linh đang quả trách nên dân phải soi xét lại chính mình. Từ đó, họ răn đe nhau sống tốt hơn, chăm chỉ lao động...

Người Cơ Tu còn tin rằng thần linh, con ma nhập vào gà trống là thần linh, con ma tốt, luôn giúp đỡ dân làng. Khi dựng cổng làng, họ tạc tượng gà và đặt ở vị trí cao nhất để bày tỏ sự kính trọng, biết ơn, mong được "thần linh trong hồn gà" chở che cho cả làng.

trứng gà phân xử, chọn đất

Những bản làng người Cơ Tu quần cư ở Đông Giang, Tây Giang (Quảng Nam) vẫn còn lưu truyền câu chuyện người dân dùng gà để phân xử chuyện đúng sai, giải quyết mâu thuẫn, hiểu lầm. Mỗi khi hai gia đình, hai anh em, hàng xóm tranh cãi, to tiếng với nhau hay có người bị nghi ăn cắp, ăn trộm họ lại nhờ đến gà làm "thẩm phán".

Người làng khi đó sẽ chọn một con gà để cúng thần linh rồi đưa gà ra chặt đầu. Nếu đầu gà rơi về bên nào thì bên đó đúng. Vì tin đây là con vật được thần linh nhập vào, thần linh phán thế nào dân làng sẽ nghe và tin gần như tuyệt đối. Ông Briu Liếc, Bí thư huyện Tây Giang cho biết đây là hủ tục, đến nay đã được xóa bỏ để tránh oan sai.

Trước đây trong lễ cưới, thầy bói dùng phần đầu của con gà cúng đã làm thịt để xem hôn nhân có hòa hợp hay không. Sau khi lột bỏ phần da và mắt của gà, thầy bói nhìn lỗ thông ở hốc mắt gà. Nếu lỗ thông to thì đó là điềm tốt. Còn nếu không có lỗ thông hoặc lỗ hẹp thì người làng tin đó là điềm xấu, đám cưới có thể phải hủy bỏ. Tuy nhiên ngày nay nhận thức tiến bộ, gái trai tự tìm đến với nhau nên việc xem bói bằng đầu gà để quyết định hôn nhân đã bị bãi bỏ.

Trong khi bỏ những hủ tục nói trên, người Cơ Tu vẫn giữ lại thói quen dùng trứng gà chọn đất. Già làng Briu Pố (thôn A Rớt, xã Lăng, huyện Tây Giang) cho biết, khi dựng nhà hay làm nương rẫy ở một địa điểm mới, người Cơ Tu dùng một quả trứng gà để cúng thần linh. Họ lấy quả trứng gà sống cắt đi một phần, sau đó đặt ở một vị trí cân bằng nhất. Người dân sẽ khấn xin rồi đốt quả trứng lên.

"Họ thường khấn xin rằng, con gà mày biết trời nắng, trời mưa, biết sáng, biết tối. Bên phần đất kia là ma quỷ, bên đây là chúng tôi. Nếu nơi này là đất lành thì khi trứng sôi xin đổ về phía của ma quỷ, còn nếu đất xấu thì xin đổ về phía chúng tôi", già làng Pố thuật lại và cho biết trường hợp trứng gà đổ về phía mình, người dân thường không chọn khu đất đó vì cho rằng làm "trái ý" trứng gà sẽ gặp rủi ro, ch*t chóc.

Là người tiên phong trong việc xóa nhiều hủ tục cho đồng bào, già làng Pố cho rằng tục cúng đất này mang lại ý nghĩa về tinh thần cho người Cơ Tu cũng tương tự như người dưới xuôi khi xây nhà thường chọn hướng.

"Khi tin mảnh đất mình làm nhà, làm nương rẫy đã được thần linh chọn, giúp đỡ thì người dân hăng hái bắt tay vào công việc. Và nhờ việc họ chăm chỉ hơn trong lao động mà năng suất từ đó cũng được tăng lên. Đó là cái lợi lớn nhất từ việc dùng trứng gà làm phép thử", già làng Pố nói.

Theo ông, chính niềm tin vào thần linh mà người Cơ Tu ở Tây Giang giữ được cánh rừng Pơ Mu giáp biên giới Việt-Lào vừa được công nhận là rừng cây di sản, với nhiều cây cổ thụ quý hiếm. Ông kể, từ xa xưa, người làng tin có giàng, có thần linh trú ngụ trên những cây Pơ Mu to lớn. Họ không dám đốt hay chặt phá để làm nương rẫy mà thay vào đó đã cùng nhau bảo vệ, giữ gìn.

Nguồn: Vnexpress (http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/nguoi-co-tu-dot-trung-ga-chon-dat-tot-3532055.html)
  • Trao tiền nhân ái tới chị Ngô Thị Huệ

    Trao tiền nhân ái tới chị Ngô Thị Huệ
    (MangYTe) - Sáng 6/5, PV ADZ đã trở lại Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng trao tới chị Ngô Thị Huệ (xã Quế Ninh, huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam) - nhân vật trong bài Bệnh của con thế nào rồi cũng ch*t, mẹ ơi số tiền 3.170.000 đồng do bạn đọc ủng hộ.
  • Cháu Võ Công Nguyên Thảo đã mất

    Cháu Võ Công Nguyên Thảo đã mất
    (MangYTe) - Sau một thời gian chống chọi với căn bệnh ung thư máu, cháu Võ Công Nguyên Thảo (8 tuổi, trú khối phố Châu Hiệp, thị trấn Nam Phước, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam) – nhân vật trong bài “Cho con về chơi với em, ch*t cũng được” đã mất vào ngày 1/3.
  • Tục lệ thời trung cổ

    Tục lệ thời trung cổ
    ​Một buổi chiều mùa thu ấp áp, trong phòng khám ngoài giờ của bác sĩ KD có một cô gái chừng 20 tuổi, vẻ mặt e lệ, ngượng ngùng, ngồi cạnh một chàng trai khôi ngô, tuấn tú hơn cô chừng vài tuổi. Cô gái hồi hộp với đôi mắt long lanh, chờ đợi đến lượt mình được khám. Thế rồi cái gì đến sẽ phải đến! Một giọng nói trong trẻo từ trong phòng khám vọng ra làm cho cô gái giật bắn người: “Nguyễn Thanh X, số 10, xin mời vào!”.
  • Cựu Bí thư Quảng Nam: Con tôi xứng đáng làm giám đốc Sở

    Cựu Bí thư Quảng Nam: Con tôi xứng đáng làm giám đốc Sở
    Khẳng định việc bổ nhiệm Giám đốc Sở Kế hoạch Đầu tư Quảng Nam là đúng quy trình, ông Lê Phước Thanh cho rằng con trai ông xứng đáng với vị trí được giao.
  • Bộ Nội vụ đang kiểm tra việc bổ nhiệm Giám đốc Sở 30 tuổi ở Quảng Nam

    Bộ Nội vụ đang kiểm tra việc bổ nhiệm Giám đốc Sở 30 tuổi ở Quảng Nam
    Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Anh Tuấn cho biết, hiện tại, 3 cán bộ của Bộ đã có mặt ở Quảng Nam để làm việc về việc tỉnh này vừa bổ nhiệm Giám đốc Sở KH-ĐT trẻ tuổi khiến dư luận băn khoăn. Ông Tuấn cũng sẽ trực tiếp vào Quảng Nam kiểm tra về quy trình, điều kiện, tiêu chuẩn bổ nhiệm nhân sự này.
  • Nhanh chóng làm rõ vụ hành hung cán bộ BVĐK Quảng Nam

    Nhanh chóng làm rõ vụ hành hung cán bộ BVĐK Quảng Nam
    Sự việc một kỹ sư Phòng Vật tư thiết bị y tế BVĐK tỉnh Quảng Nam bị nhóm côn đồ hành hung trọng thương đang làm nhiều người lo ngại về tình hình trật tự an ninh khu vực bệnh viện (BV).
  • Thêm 1 trẻ Tu vong do tay chân miệng ở Quảng Nam

    Thêm 1 trẻ Tu vong do tay chân miệng ở Quảng Nam
    Đây là trường hợp Tu vong thứ 2 tại tỉnh Quảng Nam.
  • Quảng Nam có trẻ Tu vong vì bệnh tay chân miệng

    Quảng Nam có trẻ Tu vong vì bệnh tay chân miệng
    Bệnh tay chân miệng hiện đang lây lan nhanh ở Quảng Nam làm hoang mang phụ huynh và học sinh khi bước vào năm học mới, đã có 1 em Tu vong.
  • Quảng Nam phân trần vụ nhím giảm nghèo lạc vào nhà cán bộ

    Quảng Nam phân trần vụ nhím giảm nghèo lạc vào nhà cán bộ
    Xã Quế Long (Quảng Nam) lý giải do lo ngại việc nguồn vốn hỗ trợ bị thu hồi vì không có người đăng ký nên cán bộ xã mới nhận nhím về nuôi.
  • Di dời linh vật ngoại lai: Chọn gì thay thế?

    Di dời linh vật ngoại lai: Chọn gì thay thế?
    Những năm gần đây, những mẫu linh vật lạ du nhập ồ ạt vào các di tích lịch sử, công sở. Trong đó phần lớn là sư tử đá được đưa vào các đinh chùa, miếu mạo theo kiểu đồ cung tiến.
1 Tiếp »