Bạch chỉ: vị thuốc giảm đau, chống viêm

Bạch chỉ kháng khuẩn giảm đau là vị thuốc quý được dùng từ lâu đời. Bạch chỉ được sử dụng trong rất nhiều bài thuốc.
Mục lục

Mô tả

Bạch chỉ cây thảo sống lâu năm, cao 1 - 2m. Thân hình trụ, tròn, rỗng màu tím hồng tía hay trắng. Lá xẻ 3 lần long chim, mép có răng cưa, cuống lá dài phình ra thành bẹ: hoa tự tán kép, mọc ở kẽ lá hay đầu cành, màu trắng. Quả bế đôi thường gọi nhầm là “hạt”.

Tên khoa học: Angelica Dahurica Benth. Et Hook. F. Họ: Apiaceae.

Bạch chỉ được trồng nhiều ở các tỉnh đồng bằng hay các vùng núi phát triển rất tốt. Các tỉnh có trồng nhiều bạch chỉ là Hà Nội (Văn Điển); Vĩnh Phúc (Tam Đảo); Lào Cai (Sa Pa)...

Thu hái, sơ chế: lá úa vàng lúc mùa thu, đào rễ, bỏ thân và rễ con, rửa sạch đốt cho vào vại có vôi, đậy kín một tuần mới lấy ra phơi khô, có nơi phơi ngay nếu mưa thì sấy trong lò sau đó thì cạo bỏ vỏ mỏng ngoài Hoặc có nơi phơi hoặc sấy nhẹ đến khô, hoặc cho vào lò xông lưu hoàng một ngày đêm cho thật chín mềm (cứ 100kg bạch chỉ tươi thì dùng 0,800kg lưu hoàng) cho tới độ ẩm dưới 13% thì bạch chỉ mới trắng, những lần sấy sau lưu hoàng ít hơn, cứ 100kg bạch chỉ thì cần lưu hoàng đốt làm 2 lần.

Tác dụng kháng khuẩn: trong thí nghiệm, bạch chỉ có tác dụng kháng khuẩn đối với các loại Shigella và Salmonella (Trung Dược Học), có tác dụng kháng khuẩn đối với các chủng phế cầu (Diplococcus Pneumoniae), liên cầu (Streptococus Hemoleticus), tụ cầu vàng (Staphylococus Aureus), Bacillus Subtilis, Shigella Sonnei, Shigella Flexneri, Shigella Shiga, Shigella Dysenteriae, Enterococus, Vibrio Cholerae và Bacillus Typhi. Ngoài ra, bạch chỉ còn có tác dụng kháng virút (Tài nguyên cây thuốc Việt Nam).

Giảm đau: làm giảm đau đầu do cảm cúm, đau đầu sau đẻ, đau lợi răng, đau thần kinh mặt; tác dụng hưng phấn trung khu thần kinh. Dùng trong nhãn khoa: loại Pommade làm từ bạch chỉ có tác dụng tăng khả năng trị liệu và tránh được loét giác mạc do bỏng ánh sáng gây ra (Trung dược học).

Tác dụng chống viêm: dùng trong tai mũi họng: bột làm từ bạch chỉ và băng phiến, hít vào lỗ mũi, có tác dụng trị đầu đau, răng đau, thần kinh sinh ba đau.

Tính vị, quy kinh: vị cay tính ôn, vào 3 kinh Phế, Vị, Đại tràng.

Tác dụng, chủ trị

- Trị phụ nữ bị lậu hạ, xích đới, huyết bế, âm đạo sưng, nóng lạnh, đầu phong, chảy nước mắt, cơ nhục sưng.

- Trị phong tà, nôn mửa, hông sườn dầy, đầu đau, khát lâu ngày, chóng mặt, mắt ngứa.

- Trị xoang mũi, mũi chảy máu, răng đau, xương chân mày đau, bón, tiểu ra máu, huyền vận, giải độc do rắn cắn, vết thương đâm chém.

- Trừ phong tà, làm sáng mắt, cầm nước mắt, trừ mủ. Trị ngực bụng đau như kim đâm, phụ nữ bị băng huyết, tiểu ra máu, lưng đau, bụng đau, ói nghịch.

- Bổ thai lậu, hoạt lạc, phá huyết xấu, bổ huyết mới, bài nùng, chỉ thống, sinh cơ. Trị mắt đỏ, mắt có mộng, vú sưng đau, phát bối, loa lịch (lao hạch), trường phong, trĩ lậu, mụn nhọt, lở ngứa.

- Trị da ngứa do phong, Vị bị lạnh, bụng đau do lạnh, cơ thể đau do phong thấp.

- Tán hàn, giải biểu, khư phong, táo thấp, chỉ thống, giải độc. Trị đầu đau, răng đau, vùng trước trán và lông mi đau, tỵ uyên (xoang mũi viêm), xích bạch đới, mụn nhọt, ghẻ lở, ngứa ngoài da, rắn cắn, bỏng do nóng.

- Táo thấp, trừ phong hàn, hoạt huyết, tiêu mủ, sinh da non, giảm đau. Trị phong thấp thuộc kinh dương minh, ung nhọt. Liều dùng: 4 - 8g.

Đơn thuốc kinh nghiệm

- Trị đầu phong: bạch chỉ, bạc hà, mang tiêu, thạch cao, uất kim. Tán bột, mỗi lần dùng 1 ít, thổi vào mũi.

- Trị đầu đau, mắt đau: bạch chỉ 16g, ô đầu (sống) 4g. Tán bột, mỗi lần dùng 1 ít uống với nước trà.

- Trị các chứng phong, chóng mặt, sản hậu sinh xong bị cảm do phong tà, tinh thần không tỉnh: bạch chỉ (dùng nước nấu sôi 4 - 5 dạo), tán bột, trộn mật làm hoàn, to bằng viên đạn. Mỗi lần uống 1 hoàn.

- Trị chứng trường phong: bạch chỉ, tán bột, uống với nước cơm

- Trị nửa đầu đau: bạch chỉ, tế tân, thạch cao, nhũ hương, một dược (bỏ dầu), lượng bằng nhau. Tán nhuyễn, thổi vào mũi. Đau bên trái thổi bên phải và ngược lại.

- Trị mi mắt đau do phong, nhiệt hoặc đờm: bạch chỉ, tán bột. Mỗi lần uống 8g với nước trà.

- Trị mũi chảy nước trong: bạch chỉ, tán bột. Dùng hành giã nát, trộn thuốc làm hoàn 4g. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 8 - 12g với nước trà nóng.

- Trị thương hàn cảm cúm: bạch chỉ 40g, cam thảo(sống) 20g, gừng 3 lát, hành 3 củ, táo 1 trái, đậu xị 50 hột, nước 2 chén, sắc uống cho ra mồ hôi.

- Trị trĩ ra máu: bạch chỉ, tán bột. Mỗi lần uống 4g với nước cơm, ngoài ra sắc thuốc lấy nước xông và rửa hậu môn.

- Trị trĩ sưng lở loét: trước hết, lấy tạo giác đốt, hun khói, sau đó lấy mật vịt trộn với bột bạch chỉ, bôi.

- Trị chính giữa đầu đau (đã dùng nhiều thuốc nhưng không khỏi, dùng bài này có hiệu quả): bạch chỉ (sao) 100g, xuyên khung (sao), cam thảo (sao), xuyên ô đầu (nửa sống, nửa chín), mỗi vị 40g. Tán bột, mỗi lần dùng 4g với nước sắc bạc hà, tế tân.

- Trị 2 đầu lông mày đau do phong, nhiệt, đờm: bạch chỉ, hoàng cầm (sao rượu), lượng bằng nhau, tán bột. Mỗi lần uống 8g với nước trà.

- Trị răng đau do phong nhiệt: bạch chỉ 4g, chu sa 2g. Tán bột, trộn mật làm viên to bằng hạt súng. Hàng ngày dùng xát vào chân răng.

- Trị răng đau do phong nhiệt: bạch chỉ, ngô thù, lượng bằng nhau, hòa với nước, ngậm.

- Trị tiểu khó do khí (khí lâm): bạch chỉ, tẩm dấm, phơi khô, 80g, tán nhuyễn. Mỗi lần uống 8g với nước sắc mộc thông và cam thảo.

BS.CKII.HUỲNH TẤN VŨ

Nguồn: Sức khỏe đời sống
  • 8 mẹo đơn giản giúp giảm đau thanh quản ngay tại nhà

    8 mẹo đơn giản giúp giảm đau thanh quản ngay tại nhà
    Súc miệng bằng nước muối ấm là cách đơn giản và dễ nhất để điều trị viêm thanh quản.
  • Cách giảm đau cơ sau tập luyện

    Cách giảm đau cơ sau tập luyện
    Sau khi tập thể dục cường độ cao, cơn đau cơ xuất hiện dai dẳng nhiều ngày. Lúc này, cơ thể cần nghỉ ngơi và tập nhẹ nhàng để hồi phục.
  • Lạm dụng các thuốc giảm đau opioid rất dễ gây nghiện

    Lạm dụng các thuốc giảm đau opioid rất dễ gây nghiện
    Nhóm thuốc opioid được sử dụng rất rộng rãi để giảm đau từ mức độ trung bình tới nghiêm trọng... nhưng cũng đem lại những nguy cơ nghiêm trọng như sử dụng nhầm, lạm dụng, gây nghiện, quá liều, thậm chí là tử vong...
  • Lạm dụng các thuốc giảm đau opioid rất dễ gây nghiện

    Lạm dụng các thuốc giảm đau opioid rất dễ gây nghiện
    Nhóm thuốc opioid được sử dụng giảm đau từ mức độ trung bình tới nghiêm trọng... nhưng cũng đem lại những nguy cơ nghiêm trọng như lạm dụng, gây nghiện, quá liều và tử vong...
  • Cây Sâm đương quy, Vị thuốc chủ yếu trong các bệnh phụ khoa: theo Lương y Minh Chánh

    Cây Sâm đương quy, Vị thuốc chủ yếu trong các bệnh phụ khoa: theo Lương y Minh Chánh
    Theo Đông y, đương quy có vị ngọt cay, tính ôn, vào 3 kinh: tâm, can, tỳ có tác dụng bổ huyết, hoạt huyết, nhuận táo, hoạt trường, điều huyết, thông kinh. Nó là thuốc đầu vị trong các chữa bệnh của phụ nữ, đồng thời dùng nhiều trong các đơn thuốc bổ và thuốc chữa các bệnh khác.
  • Bài thuốc đông y từ Dược Liệu Bạch chỉ chữa nhiều bệnh thường gặp

    Bài thuốc đông y từ Dược Liệu Bạch chỉ chữa nhiều bệnh thường gặp
    Theo y học cổ truyền, bạch chỉ có vị cay, tính ấm. Quy kinh phế, vị, đại tràng. Có công năng phát hãn, trừ phong, tiêu thũng, giải độc, trừ mủ, giảm đau, trừ thấp, chỉ đới, hành huyết, nhuận cơ, tỉnh tỳ.
  • Vị thuốc Cẩu tích

    Vị thuốc Cẩu tích
    Cẩu tích là một loài quyết thực vật, cây thấp (nhưng cũng có khi cao tới 2m), mọc ở tầng dưới cùng của các thảm thực vật.Bên ngoài cây bao phủ một lớp lông màu vàng, nếu nhìn không kỹ rất dễ nhầm tưởng đó là một con vật.
  • Vị thuốc: Trần bì

    Vị thuốc: Trần bì
    Trần bì vị cay, đắng, tính ôn vào hai kinh tỳ và phế, hạt vị đắng tình bình, vào hai kinh can và thận. Có tác dụng kiện tỳ, lý khí, táo thấp, hóa đờm.Tác dụng của lá cũng như hạt.
  • Cây dược liệu cây Bạch chỉ - Angelica dahurica (Fisch ox Hoffin) Benth et Hook f

    Cây dược liệu cây Bạch chỉ - Angelica dahurica (Fisch ox Hoffin) Benth et Hook f
    Theo Đông y, bạch chỉ có tác dụng tán phong trừ thấp, thông khiếu, giảm đau, tiêu thũng trừ mủ. Thường được dùng làm thuốc giảm đau, chữa cảm mạo, viêm xoang, viêm mũi, mụn nhọt sưng đau, viêm tuyến vú, thông kinh nguyệt
  • Cây dược liệu cây Bạch chỉ nam, Ðậu chỉ hay Mát rừng - Milletia pulchra Kurz

    Cây dược liệu cây Bạch chỉ nam, Ðậu chỉ hay Mát rừng - Milletia pulchra Kurz
    Theo Đông Y Củ có vị đắng, hơi cay, mùi thơm hơi hắc, tính mát; có tác dụng giải cảm, giảm đau đầu và nhức mắt, phát tán, thông kinh lạc, tiêu phong nhiệt ngứa gãi, sưng tấy, làn ráo mủ và đắp vết thương rắn cắn. Thường được chỉ định dùng trị cảm mạo, sốt nóng, bí mồ hôi, ngạt mũi, nhức đầu, sợ gió, tay chân nhức mỏi, phong thấp đau xương, nhức mắt, viêm da do dị ứng sơn (sơn ăn) ban trái, đậu mùa.
1  ... Tiếp » 

Cỏ sữa trị mụn nhọt lở ngứa, tiêu chảy

Cỏ sữa trị mụn nhọt lở ngứa, tiêu chảy
Ở nước ta có hai loại cỏ sữa: là cỏ sữa lá lớn và cỏ sữa lá nhỏ. Cả hai loại đều là những vị thuốc đều được dùng phổ biến trong Đông y; có tính vị, tác dụng, cách dùng tương tự như nhau.

Nước mía trị thử nhiệt, viêm đường tiết niệu

Nước mía trị thử nhiệt, viêm đường tiết niệu
Nước mía là nước giải khát rất quen thuộc có ở hầu khắp các tỉnh thành. Mùa hè nóng nực, uống cốc nước mía khiến bạn cảm thấy dễ chịu ngay lập tức. Tuy nhiên mía còn có nhiều công dụng quý với sức khỏe.

Cây Kim Ngân, kim ngân hoa và những bài thuốc chữa bệnh

Cây Cỏ Xước và những bài thuốc chữa bệnh

Cây Lá Gai, cây gai và những bài thuốc chữa bệnh

Cây cam thảo đất và những bài thuốc chữa bệnh

Du học sinh Việt “ngủ qua cơn đói” do mắc kẹt tại Nhật

Du học sinh Việt “ngủ qua cơn đói” do mắc kẹt tại Nhật
Để tránh phải tiêu tiền, Nguyễn Văn Bảo, du học sinh tại Nhật Bản đã ngủ nhiều hơn và chỉ ăn hai bữa một ngày do đang nợ tiền nhà, việc làm thêm cũng mất vì Covid-19.

Quân y các nước ASEAN diễn tập phòng chống Covid-19

Quân y các nước ASEAN diễn tập phòng chống Covid-19
Cục Quân y (Tổng cục Hậu cần, Bộ Quốc phòng) hôm nay tổ chức diễn tập trực tuyến xử lý tình huống và phòng, chống dịch Covid-19 giữa Quân y các nước ASEAN.

Hái mít xanh rồi bổ theo cách chẳng giống ai, dân tình ngỡ ngàng khi biết là món ăn đặc sản miền Trung cực đưa cơm

Thay vì miệt mài skin care, bạn chỉ cần pha món đồ uống này thì làn da sẽ luôn sáng mịn

Phi công Anh có tín hiệu tỉnh, cử động được ngón tay

Món ăn mặn chát bỗng thành đặc sản, được vạn người mê